Gaur egungo autore askok —hala nola Giddensek edo Inglehartek— Modernitatearen gizartea deritzoten horrek, Ongizate Estatua lortzea helburu nagusi duen gizarte eredua aipatzen du. Bigarren Mundu Gerraren ondorengo Europa berreraikitzeko prozesuan du jatorria kontzeptu horrek, eta orduz geroztik herrialde garatuen agenda sozial eta politikoa markatu du.
Pixkanaka ezartzen joan den arren, Ongizate Estatua ez da kontraesanetatik kanpo egon. Egia da hezkuntza eta osasuna gero eta gizarte talde gehiagotara zabaldu direla pixkanaka, nekazaritzako elikagaien sistemak gero eta biztanle gehiagoren sostengua bermatzen duela, eta lan baldintzetan lan arriskuak minimizatzen direla. Baina itxuraz soilik. Hainbat idazlek —hala nola Daniel Bell, Ulrich Beck edo Elizabeth Gernsheim idazleek— Modernitatearen kontraesanei buruz hitz egiten digute, lortu nahi genuen zibilizazio eredu haren helburuetatik kanpo dauden ondorioak erretratatzeko. Urte gehiago bizi gara eta biztanleria talde handiek bermatuta dituzte baliabide materialen, lanaren, erosotasunaren, osasunaren eta ongizatearen estandar egokiak. Baina, paradoxikoki, gizarte eredu hori bera gaixotasun berriak eragiten ari da, bizimodu sedentarioari, elikadura prozesatuaren gehiegikeriari, hiperlehiakortasun profesionalari eta indibidualismoari lotuta (obesitatea eta gehiegizko pisua, minbiziak, antsietatea eta depresioa, eta abar).
Jarduera fisikoa eta kirola ez daude Modernitatearen kontraesanetatik kanpo. Kirol amateurra sustatzearren era guztietako politika publikoak egin dira, hala nola gorputz hezkuntza eta kirol klub eta federazioen jarduera. Emaitza gisa, gaur egun adostasun zabala dago kirola osasunerako ona dela, eta kirola egiteak interes orokorra pizten du. Hala ere, la Caixa Gizarte Ekintzaren Deporte, salud y calidad de vida (2008) azterlanaren datuetan jasota dagoenez, praktikan Espainiako biztanleen erdiek baino ez dute kirola egiten, eta laurden batek soilik egiten du erregulartasunez. Era berean, biztanleen % 60 baino gehiago eserita edo zutik egoten da egunaren zatirik handiena, oinez ibili gabe, eta joan-etorriak egiteko baliabide mekanikoak darabiltza (autoa, autobusa, trena edo patinete elektrikoa). Biztanleen % 10ek baino ez dute gorputz ahalegin fisikoa egiten beren jarduera nagusian, eta % 40 baino gutxiago ibiltzen dira oinez edo bizikletaz eguneroko joan-etorrietan.
Horiek horrela, kirol amateurra ez da soilik proiektatzen lehen bezala, gure aisialdiko dibertimendu eta entretenimendu jardueratzat, eta gizarte harremanen hobekuntzarako bidetzat ere. Kirola egitearen eragile nagusietako bat zen kirolean jardutearren senide, adiskide eta lankideekin elkartzea. Hala ere, Espainiako Kirol Ohituren Inkestaren azken edizioetan, sasoian egotea eta osasuna hobetzea izan dira Espainiako biztanleek kirola egiteko adierazi dituzten bi arrazoi nagusiak (% 28 eta % 22, hurrenez hurren, 2020ko edizioaren arabera).
Datu horiek azaltzen digutenez, sedentarismoa, elikagai prozesatuen kontsumoa eta aisialdi gero eta pasiboagoa (digitala, gauekoa eta kontsumokoa) ezaugarri dituen bizimodu hegemonikoaren aurrean, kirola da aisialdian, osasunean eta ongizatean bizitza orekatua lortzeko aukera bakarra. Bizimodu aktiboa (active lifestyle) Modernitatearen kontraesanei aurre egiteko gakotzat jartzen duen paradigma kulturala.
Horra hor kirolak azken urteotan bizi izandako bultzada azaltzen duen azken pieza: kirola «kultur kontsumo» gisa praktikatzea, Lipovestkyk hiperkontsumoaren gizarteari buruzko saiakeran aipatzen duen zentzuan. Izan ere, gaur egun, kirola well life (bizitza ona) kontsumitzeko praktika bihurtu da, eta honako ezaugarri hauek ditu: gimnasioko ariketa fisikoaren, aire zabaleko aisialdiaren, dieta osasuntsuagoen eta mindfulness edo yoga bidezko oreka espiritualaren bidez gure gorputza lantzea, gure ongizatea, autoirudia eta bizimodu osasungarriagoa hobetzeko. Karakterizazio horrek bere leherketarik handiena bizi izan du koronabirusaren krisi epidemiologiko global gertatu berriaren ostean.
David Moscoso
Kordobako Unibertsitatea eta Pablo de Olavide Unibertsitatea